Ruszył nabór do programu Narodowego Instytutu Muzeów „Izby Pamięci 2027”. Biblioteki i domy kultury posiadające zewidencjonowane zbiory lokalnego dziedzictwa mogą ubiegać się o dofinansowanie od 50 do 500 tys. zł na stworzenie lub modernizację wystawy stałej oraz towarzyszące jej działania edukacyjne. To okazja, aby fotografie, dokumenty i przedmioty ze zbiorów stały się punktem wyjścia do spotkań z mieszkańcami. Jak zaplanować warsztaty, które pomogą odkrywać lokalną historię i zaangażują różne pokolenia?
IZBY PAMIĘCI 2027 – NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE:
Instytucja zarządzająca: Narodowy Instytut Muzeów (NIM)
Nabór: do 2 listopada 2026 r.
Okres realizacji: 2027 r., z zakończeniem zadania najpóźniej 30 listopada 2027 r.
Prognozowany budżet programu: 2 000 000 zł
Dofinansowanie: od 50 000 zł do 500 000 zł
Wkład własny bibliotek i domów kultury: co najmniej 10% budżetu zadania
Beneficjenci: biblioteki i domy kultury wpisane do gminnych rejestrów instytucji kultury, uprawnione organizacje pozarządowe oraz kościoły i związki wyznaniowe i ich osoby prawne, posiadające zewidencjonowane zbiory lokalne
Składanie wniosków: elektronicznie przez SOP NIM, jeden wniosek w naborze
Ważne: program edukacyjny towarzyszący wystawie jest obowiązkowym elementem zadania.
Spis treści
- O czym jest program
- Kto może aplikować
- Na co można przeznaczyć środki
- Jakie warsztaty zaplanować przy wystawie
- Kryteria oceny i wskazówki
- Kontakt i wsparcie
O czym jest program
Program „Izby Pamięci 2027” wspiera ochronę i popularyzację lokalnego dziedzictwa. Jego głównym przedmiotem jest stworzenie lub modernizacja wystawy stałej w izbie pamięci. Dla bibliotek prowadzących takie miejsca to szansa na lepsze udostępnienie zbiorów i rozwinięcie oferty edukacji regionalnej.
Dobrze zaplanowana wystawa może stać się miejscem rozmowy o dawnym życiu miejscowości, codziennych zwyczajach czy losach mieszkańców. Warsztaty pomagają przejść od oglądania eksponatów do samodzielnego odkrywania ich znaczeń: odczytywania fotografii, zadawania pytań, porównywania źródeł i tworzenia własnych opowieści.
Regulamin wymaga realizacji czterech elementów:
- stworzenia lub modernizacji aranżacji wystawy,
- przygotowania i wdrożenia programu edukacyjnego towarzyszącego wystawie,
- promocji zadania,
- otwarcia stworzonej lub zmodernizowanej wystawy.
W programie edukacyjnym można uwzględnić m.in. warsztaty, lekcje tematyczne, spotkania, wykłady i oprowadzania kuratorskie. Działania powinny być dostosowane do charakteru ekspozycji i odbiorców oraz odbywać się w okresie realizacji zadania. Sam cykl warsztatów, bez stworzenia lub modernizacji wystawy stałej, nie spełnia zakresu programu.
Kto może aplikować
O dofinansowanie mogą ubiegać się podmioty posiadające zewidencjonowane zbiory związane z historią i kulturą lokalnej społeczności oraz regionu:
- biblioteki i domy kultury wpisane do gminnych rejestrów instytucji kultury,
- organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną, działające od minimum 3 lat, których celem jest wspieranie aktywności lokalnej oraz ochrona lub promocja lokalnego dziedzictwa kulturowego,
- kościoły i związki wyznaniowe oraz ich osoby prawne.
Czy izba pamięci musi być już otwarta? Wzorcowy wniosek NIM przewiduje opis izby planowanej do otwarcia. Już na etapie aplikowania trzeba jednak posiadać zewidencjonowane zbiory oraz przygotować dokumentację wystawy i miejsca jej prezentacji. Sam pomysł na przyszłe gromadzenie pamiątek nie wystarczy.
W przypadku bibliotek i domów kultury standardowy minimalny wkład własny wynosi 10% całego budżetu zadania. Organizacje pozarządowe są zwolnione z tego wymogu. Regulamin dopuszcza odstąpienie od wymaganego wkładu własnego na podstawie uzasadnienia przedstawionego we wniosku. Wymaga to zgody dyrektora NIM.
Na co można przeznaczyć środki
Dotacja może pokrywać koszty usług, materiałów i wynagrodzeń niezbędnych do realizacji obowiązkowych działań, w tym przygotowania i przeprowadzenia programu edukacyjnego przy wystawie. Można więc zaplanować współpracę z edukatorami Good Books, którzy poprowadzą zajęcia oparte na zbiorach izby pamięci.
W kosztorysie warto wyodrębnić:
- przygotowanie i prowadzenie warsztatów lub lekcji tematycznych,
- materiały potrzebne do realizacji zajęć, np. wydruki reprodukcji, materiały plastyczne czy karty pracy,
- rozwiązania zwiększające dostępność przekazu dla osób ze szczególnymi potrzebami,
- koszty promocji i otwarcia wystawy.
Limit 20% wnioskowanej dotacji dotyczy łącznie działań dodatkowych, takich jak konserwacja wybranych eksponatów, projekt wykonawczy wystawy, publikacja towarzysząca czy inne działania towarzyszące. Obowiązkowy program edukacyjny stanowi odrębną kategorię wskazaną w regulaminie i nie wlicza się do limitu 20%.
Wydatki muszą mieścić się w okresie realizacji zadania określonym w umowie, w granicach od 1 stycznia do 30 listopada 2027 r. Zakup eksponatów, przygotowanie scenariusza wystawy i projektu jej aranżacji oraz delegacje nie są kosztami kwalifikowanymi do finansowania z dotacji. Scenariusz i projekt aranżacji trzeba przygotować już na etapie składania wniosku.
Jakie warsztaty zaplanować przy wystawie
Najlepszym punktem wyjścia są konkretne zbiory i pytania, które można zadać wokół nich. Kto znajduje się na fotografii? Do czego służył przedmiot? Jak zmieniła się ulica widoczna na pocztówce? Tematy z oferty warsztatów Good Books dla odbiorców możemy dostosować do lokalnej historii i koncepcji ekspozycji.
⮕ Lekcje regionalne: odkrywamy historię zapisaną w zbiorach
Fotografie, dokumenty i przedmioty codziennego użytku pozwalają poznawać historię przez obserwację i wspólne poszukiwanie odpowiedzi. Możemy przygotować zajęcia dopasowane do wieku uczestników i tematu wystawy, np.:
- „Moja miejscowość na dawnych fotografiach” dla młodszych dzieci,
- „Jak czytać stare dokumenty i fotografie?” dla starszych klas szkoły podstawowej,
- „Czy przedmiot może opowiedzieć historię?” dla młodzieży,
- „Pamięć rodzinna i historia miejscowości” dla grup międzypokoleniowych.
Uczestnicy uczą się rozpoznawać źródła, odróżniać obserwację od przypuszczenia i łączyć historię własnej rodziny z historią miejsca. Zajęcia mogą zakończyć się przygotowaniem kart odkrywców lokalnej historii lub pytań do samodzielnego zwiedzania ekspozycji.
⮕ Archiwum w ruchu: animujemy lokalne historie
Warsztat animacji poklatkowej możemy oprzeć na reprodukcjach fotografii, pocztówek, map i dokumentów z izby pamięci. Uczestnicy wybierają temat, poznają jego kontekst, przygotowują krótką opowieść, a następnie tworzą i montują film.
Rezultatem mogą być animacje wykorzystujące archiwalne fotografie i opowiadające o ważnych wydarzeniach lub losach lokalnych bohaterów, prezentowane jako uzupełnienie ekspozycji. Praca odbywa się na kopiach materiałów, a przed ich wykorzystaniem i publikacją trzeba ustalić odpowiednie prawa i zgody.
⮕ Głosy miejscowości: warsztaty podcastowe i historia mówiona
Kto pamięta dawny zakład pracy? Jak wyglądały szkolne uroczystości? Co działo się na rynku w dzień targowy? Warsztaty podcastowe pozwalają połączyć zbiory izby pamięci ze wspomnieniami mieszkańców.
Uczestnicy uczą się przygotowywać pytania, prowadzić rozmowę, nagrywać i montować dźwięk. Mogą stworzyć krótkie odcinki poświęcone wybranym eksponatom albo wspólnie z seniorami opowiedzieć o dawnym życiu miejscowości. Nagrania warto uzupełnić informacją o źródłach i transkrypcją, a publikację poprzedzić uzyskaniem odpowiednich zgód.
Przeczytaj relację z warsztatów podcastowych Good Books w bibliotece w Jabłoniu >>
⮕ Lokalna historia w książce tunelowej lub zinie
Warsztaty książki tunelowej i tworzenia zinbooków można dostosować do tematyki izby pamięci. Uczestnicy przekładają poznaną historię na przestrzenną książkę lub niewielką autorską publikację, wykorzystując rysunki, teksty i reprodukcje materiałów ze zbiorów.
Tematem może być dawna zabudowa miejscowości, lokalna legenda lub historia wybranego mieszkańca. Gotowe prace pozwalają zobaczyć, jak uczestnicy zrozumieli temat wystawy, i stają się punktem wyjścia do rozmowy o różnych sposobach opowiadania historii. Przy pracy z legendami odróżniamy przekaz tradycyjny od informacji potwierdzonych w źródłach.
Przeczytaj relację z warsztatów książki tunelowej w bibliotece w Helu >>
⮕ Folklor i dziedzictwo: poznajemy znaczenie dawnych zwyczajów
Jeśli izba prezentuje zbiory etnograficzne, warto sięgnąć po warsztaty poświęcone lokalnym tradycjom, wzorom zdobniczym i rękodziełu. Działanie twórcze łączymy z poznawaniem eksponatów: ich funkcji, pochodzenia i związku z życiem mieszkańców.
Dobór techniki powinien wynikać z dziedzictwa konkretnego regionu. Dzięki temu wykonanie pracy plastycznej lub rękodzielniczej pomaga zrozumieć prezentowane zbiory, a spotkanie może stać się okazją do wymiany wiedzy między pokoleniami.
⮕ Od przedmiotu do opowieści: storytelling lokalny
Warsztaty twórczego pisania i pracy z biografiami możemy rozwinąć w spotkania poświęcone historiom mieszkańców i przedmiotów prezentowanych na wystawie. Uczestnicy poznają źródła, wybierają ważne szczegóły i uczą się budować opowieść zrozumiałą dla kolejnych odbiorców.
Efektem mogą być krótkie teksty, nagrania albo dodatkowa ścieżka zwiedzania przygotowana przez młodzież. W takich działaniach wyraźnie rozróżniamy informacje potwierdzone w źródłach od twórczej interpretacji. Warsztat rozwija gotową koncepcję wystawy, której scenariusz stanowi załącznik do wniosku.
W edukacji wokół wystawy można wykorzystać również planszowe gry wielkoformatowe i mobilne gry terenowe w ActionTrack, prowadzące uczestników przez lokalne historie i miejsca. Więcej o grywalizacji w edukacji regionalnej dowiesz się na stronie Good Games – gry w edukacji i kulturze.
Sprawdź pełną ofertę warsztatów Good Books dla odbiorców >>
Kryteria oceny i wskazówki
Po ocenie formalnej wnioski są oceniane w skali do 100 punktów: 80 za wartość merytoryczną i 20 za wartość strategiczną. Minimalny wynik uprawniający do otrzymania dofinansowania to 70 punktów. Przy ograniczonym budżecie NIM może podnieść ten próg.
W ocenie merytorycznej szczególnie istotne są:
- założenia scenariusza wystawy: do 20 pkt,
- atrakcyjność i adekwatność aranżacji: do 20 pkt,
- precyzyjny i adekwatny dobór odbiorców: do 10 pkt,
- koncepcja działalności edukacyjnej i jej dopasowanie do odbiorców: do 5 pkt.
Pozostałe kryteria merytoryczne obejmują dostępność, rozwiązania proekologiczne, doświadczenie osób realizujących zadanie, promocję i realność kosztorysu, każde do 5 punktów. Ocena strategiczna dotyczy spójności projektu z celami programu i misją instytucji, wpływu na dostęp do kultury w gminie oraz poprawności i kompletności wniosku.
Wskazówka: opis programu edukacyjnego powinien pokazywać związek między eksponatami, uczestnikami i planowanymi rezultatami. Zamiast ogólnego „warsztatu multimedialnego” warto zaplanować np. zajęcia, podczas których młodzież stworzy animacje na podstawie fotografii ze zbiorów izby.
Pomagamy dobrać taką formę pracy i przygotować opis wybranych warsztatów. Doświadczenie ekspertów Good Books może również pomóc uzyskać punkty za profesjonalizm i doświadczenie osób realizujących zadanie. Przekażemy biogramy trenerów, które pozwolą wykazać ich kompetencje i dopasowanie do planowanych zajęć.
Co trzeba przygotować do wniosku?
Obowiązkowe załączniki to:
- scenariusz wystawy,
- projekt aranżacji wystawy,
- dokumentacja fotograficzna izby: od 4 do 10 zdjęć, zgodnie z wytycznymi regulaminu,
- kopia ewidencji zbiorów,
- dokument potwierdzający prawo do dysponowania lokalem przez okres realizacji zadania i co najmniej 3 lata od jego zakończenia.
Kontakt i wsparcie
W Good Books pomagamy bibliotekom i instytucjom kultury zaplanować oraz przeprowadzić warsztaty, które łączą lokalne dziedzictwo z aktywnym udziałem odbiorców. Punktem wyjścia są zbiory izby pamięci, temat wystawy oraz potrzeby mieszkańców.
W ramach współpracy:
- dobierzemy tematy i formy warsztatów do planowanego projektu, tematu ekspozycji oraz wieku uczestników,
- przygotujemy opisy wybranych działań edukacyjnych wraz z wyceną,
- przekażemy biogramy trenerów i ustalimy potrzebne materiały oraz warunki organizacyjne,
- przeprowadzimy uzgodnione zajęcia w instytucji.
Dzięki temu powstanie spójny komponent edukacyjny, powiązany ze zbiorami i koncepcją wystawy, który ułatwi przygotowanie wniosku i zaplanowanie realizacji projektu.
Poznaj ofertę warsztatów do projektu „Izby Pamięci 2027”
Zapraszamy do kontaktu przez formularz poniżej lub mailowo na szkolenia@goodbooks.pl. W wiadomości warto podać nazwę instytucji, temat planowanej wystawy, krótki opis zbiorów i planowane grupy odbiorców. Na tej podstawie zaproponujemy warsztaty dopasowane do projektu.
