Od lipca 2025 r. Fundacja Good Culture realizowała projekt „Cyfrowe czytanie i słuchanie – wzmacniamy dostępność e-booków i cyfrowych audiobooków dla seniorów”, ukierunkowany na ograniczanie wykluczenia cyfrowego oraz wzmacnianie kompetencji związanych z korzystaniem z publikacji elektronicznych. W dwunastu bibliotekach województwa śląskiego przeprowadzono warsztaty „Cyfrowe czytanie”, podczas których uczestniczące seniorki i seniorzy poznawali obsługę czytników e-booków oraz najpopularniejszych platform do czytania i słuchania treści cyfrowych, takich jak Legimi, Empik Go czy Wolne Lektury. Zajęcia spotkały się z dużym zainteresowaniem, a możliwość korzystania z czytników została przez uczestników uznana za rozwiązanie ułatwiające kontakt z literaturą i lepiej odpowiadające ich potrzebom.
Dziesięć bibliotek biorących udział w projekcie zgłosiło chęć wprowadzenia do swojej oferty usługi wypożyczania czytników e-booków. Fundacja Good Culture wsparła te instytucje, przekazując urządzenia, które zasilą lokalne zasoby i pozwolą na kontynuację działań zapoczątkowanych podczas warsztatów. W odpowiedzi na pojawiające się pytania dotyczące organizacji wypożyczalni czytników przygotowaliśmy zestaw praktycznych wskazówek i procedur, które mogą ułatwić bibliotekom wdrożenie tej usługi.
Jak wprowadzić wypożyczalnię czytników e-booków w bibliotece?
Na podstawie doświadczeń z realizacji projektu „Cyfrowe czytanie i słuchanie” w woj. śląskim, poniżej przedstawiamy rekomendowaną ścieżkę wdrożenia usługi wypożyczenia czytnika e-booków.
Etap 1: Analiza i decyzja wewnętrzna
Wprowadzanie usługi wypożyczania czytników warto rozpocząć od jasnego określenia jej celów i spodziewanych korzyści, takich jak poszerzenie dostępu do e-publikacji, promowanie czytelnictwa cyfrowego czy dotarcie do osób, które nie posiadają własnych urządzeń. Następnie należy oszacować dostępne zasoby – liczbę potrzebnych czytników, możliwości finansowe, a także potencjał biblioteki do bieżącego serwisowania i ewentualnej wymiany sprzętu.
Kluczowym elementem przygotowań jest opracowanie regulaminu wypożyczeń, najlepiej w oparciu o sprawdzone praktyki bibliotek, które od lat oferują taką usługę. Przykładem może być Dolnośląska Biblioteka Publiczna we Wrocławiu, która udostępnia kilka modeli czytników, określa zasady wypożyczania i przedłużania, wymaga podpisania oświadczenia oraz zobowiązuje użytkownika do usunięcia własnych plików przed zwrotem urządzenia. Warto zapoznać się ze szczegółowym regulaminem tej placówki (LINK).
Etap 2: Zakup lub pozyskanie sprzętu i przygotowanie zestawów do wypożyczeń
Dobór i przygotowanie czytników do wypożyczania powinien uwzględniać zarówno potrzeby użytkowników, jak i rozwiązania techniczne stosowane w bibliotece. Warto wybrać urządzenia obsługujące popularne formaty e-booków oraz – jeśli biblioteka korzysta z konkretnej platformy cyfrowej – kompatybilne z jej systemem. Po zakupie najlepiej przygotować pełne zestawy wypożyczeniowe, obejmujące czytnik, etui ochronne, kabel USB lub ładowarkę oraz krótką instrukcję dla czytelników.
Równolegle warto opracować przejrzystą procedurę rezerwacji i wypożyczania, obejmującą np. możliwość rezerwacji przez katalog online lub odbiór osobisty z potwierdzeniem tożsamości. W Dolnośląskiej Bibliotece Publicznej czytelnik może zamówić czytnik poprzez katalog, a wypożyczenia dokonuje po okazaniu karty bibliotecznej i dokumentu tożsamości, co stanowi przykład praktycznego i bezpiecznego rozwiązania.
Etap 3: Opracowanie regulaminu i procedur wewnętrznych
Regulamin wypożyczalni czytników powinien precyzyjnie określać:
- a) kto może wypożyczyć (np. pełnoletni, aktywna karta biblioteczna, brak zaległości),
- b) liczbę urządzeń możliwych do wypożyczenia jednorazowo (zwykle 1 czytnik na osobę),
- c) czas wypożyczenia i zasady prolongaty — np. miesiąc z możliwością przedłużenia, jeśli nie ma rezerwacji,
- d) zasady zwrotu: w jakim stanie ma być czytnik, co z plikami wgranymi przez użytkownika, kompletność akcesoriów, stan techniczny, możliwe opłaty za przetrzymanie, uszkodzenia lub zagubienie,
- e) warunki rezerwacji (np. rezerwacja przez katalog lub telefonicznie/osobiście, czas na odbiór, co się dzieje jeśli czytnik nie zostanie odebrany).
Dodatkowo — warto przygotować wzór oświadczenia/umowy użyczenia, który użytkownik podpisuje przy wypożyczeniu.
Etap 4: Organizacja zaplecza i obsługi bibliotecznej
Koniecznym przy wdrożeniu usługi wypożyczania czytnika e-booków w bibliotece jest przeszkolenie personelu. Bibliotekarki i bibliotekarze powinni znać zasady wypożyczania, umieć dokładnie sprawdzić stan techniczny urządzenia, kompletność zestawu, obsłużyć rezerwacje, wypożyczenia i zwroty. W realizowanym przez naszą fundację projekcie „Cyfrowe czytanie i słuchanie”, równoległe szkolenie pracowników było kluczowym elementem wdrożenia.
Po wprowadzeniu usługi wypożyczeni koniecznym jest rejestrowanie wypożyczeń, zwrotów, opóźnień i ewentualnych uszkodzeń. Na tym etapie bardzo ważna jest także przejrzysta komunikacja z użytkownikami — informowanie czytelników o zasadach, odpowiedzialności, warunkach zwrotu, przypominanie o terminach, procedurze zwrotu itp.
Etap 5: Promocja usługi i informowanie użytkowników
Skuteczne wdrożenie wypożyczalni czytników wymaga jasnej i dobrze zaplanowanej komunikacji z użytkownikami. Biblioteka może poinformować o nowej usłudze za pośrednictwem swojej strony internetowej oraz mediów społecznościowych, prezentując zasady wypożyczania i dostępność urządzeń. Warto również zadbać o widoczną ekspozycję na miejscu – przy ladzie lub w czytelni – gdzie czytelnicy mogą zobaczyć, jak wygląda czytnik, poznać korzyści płynące z czytania e-booków oraz dowiedzieć się, jak pobierać i wgrywać treści. Tego rodzaju prezentacje pomagają dotrzeć także do osób, które nigdy nie korzystały z czytnika i traktują wypożyczenie jako możliwość przetestowania urządzenia przed ewentualnym zakupem, co stanowi istotny walor edukacyjny i promocyjny usługi.
Etap 6: Ewaluacja i rozwój usługi
Po uruchomieniu wypożyczalni czytników kluczowe jest systematyczne monitorowanie jej funkcjonowania. Warto gromadzić opinie użytkowników dotyczące tego, co działa dobrze, a co wymaga dopracowania, a także identyfikować ewentualne bariery techniczne, logistyczne lub organizacyjne. Równolegle pomocna jest analiza statystyk wypożyczeń, obejmująca liczbę udostępnianych urządzeń, częstotliwość korzystania oraz czas trwania wypożyczeń. Na tej podstawie biblioteka może podejmować decyzje o rozwoju usługi, np. zwiększeniu liczby dostępnych czytników, wprowadzeniu wsparcia dla audiobooków czy przygotowaniu dodatkowych materiałów instruktażowych, szczególnie dla osób o mniejszym doświadczeniu cyfrowym.
Istotnym elementem pozostaje również bieżące utrzymanie sprzętu — szybkie naprawy lub wymiana uszkodzonych czytników gwarantują użytkownikom stabilny, wiarygodny dostęp do usługi.
Warsztaty dla seniorów z obsługi czytników e-booków w śląskich bibliotekach
Propozycje konkretnych zapisów do regulaminu wypożyczalni:
- Czytnik e-booków wypożyczać mogą osoby pełnoletnie, posiadające ważną kartę biblioteczną i nie zalegające z innymi wypożyczeniami lub opłatami.
- Jedna osoba może wypożyczyć jeden czytnik.
- Okres wypożyczenia: 30 dni, z możliwością jednokrotnego przedłużenia, jeśli urządzenie nie jest zarezerwowane.
- Wypożyczenie poprzedzone jest podpisaniem umowy użyczenia / oświadczenia oraz okazaniem dokumentu tożsamości.
- Czytelnik zobowiązany jest do zwrotu czytnika w stanie niepogorszonym, z kompletem akcesoriów (etui, kabel ładowarki), po usunięciu wszystkich wgranych przez siebie plików.
- W przypadku przetrzymania, uszkodzenia lub zagubienia — opłaty / kaucja (lub inna forma zabezpieczenia), zgodnie z wewnętrznym cennikiem.
- Czytnik może być rezerwowany — rezerwacja ważna np. 3 dni; po tym terminie rezerwacja wygasa.
Usługa wypożyczania czytników e-booków, zgodnie z przedstawioną powyżej procedurą, stanowi efektywny sposób na rozszerzenie oferty biblioteki, popularyzację czytelnictwa cyfrowego i zwiększenie dostępności e-publikacji, także dla osób, które nie posiadają własnego czytnika. Jednocześnie, dobrze skonstruowany regulamin i przemyślane procedury zapewniają bezpieczeństwo zasobów bibliotecznych i jasne zasady dla użytkowników.
Zapraszamy biblioteki do współpracy!
Projekt „Cyfrowe czytanie i słuchanie” to przykład, że biblioteki mogą być miejscem, gdzie seniorzy uczą się nowych technologii w przyjaznym otoczeniu. Jeśli reprezentujesz bibliotekę i chcesz zorganizować podobne warsztaty u siebie – skontaktuj się z nami. Trenerzy Fundacji Good Culture przyjadą do Twojej instytucji i pokażą Twojemu zespołowi i odbiorcom biblioteki, jak łatwo i przyjemnie korzystać z nowoczesnych form czytelnictwa.
